عالم آل محمد چگونه حقانیت مکتب اهل بیت را اثبات کرد؟

  • یکشنبه 28 آبان 1396 23:07
  • شناسه 12020
عالم آل محمد چگونه حقانیت مکتب اهل بیت را اثبات کرد؟

حیثیت علمی امام، مهمترین عامل در توسعه مذهب شیعه به حساب می‌آمد. به ویژه که مبانی فکری شیعه نیز در آن شرایط، مشخص شده بود و طبعا مرجعیت علمی امام، توسعه فکر شیعی را دربر داشت.

 در سال 200 هجری خلیفه مامون نامه ای نوشت و امام رضا(ع) را به مرو فرا خواند، و«رجاء بن ابی الضحاک»، خویشاوند «فضل بن سهل» وزیر و «فرناس خواجه» را برای همراهی امام در این سفر فرستاد. منابع شیعی به جای فرناس از یاسر خواجه نام می برند که بعداً به صورت خادم خصوصی امام در می آید و پس از شهادت امام در قم روایت می کند[1]. امام ابتدا دعوت مأمون را نپذیرفت. بدنبال آن اصرارهای مأمون به تهدید تبدیل شد و بالاخره پس از تهدیدهای فراوان[2] امام مجبور شد تا به مرو بیاید. امام در سال(201 ه.ق) رهسپار مرو شد[3].

بیشتر منابع سفر حضرت را از بصره، اهواز و فارس ذکر کرده اند. این واقعیتی کاملا آشکار است؛ مأمون برای اینکه امام در مسیر خود به شهرهای شیعی برخورد نکند، دستور داده بود تا او از بصره به طرف اهواز، از آنجا به فارس و بعد به خراسان آورده شود[4]. بنابراین نظر «یعقوبی» هم که می گوید: رجاء از راه بغداد و نهاوند«ماه البصره» سفر کرد اشتباه است[5]. با وجود تمهیدات مامون؛ امام در بسیاری از آبادهای مسیر حرکت مورد استقبال قرار گرفت. از جمله وقتی امام به نیشابور رسید، در آنجا یکی از پرجمعیت‌ترین اجتماعات برای استقبال از امام برپا شد.

نیشابور در روزگاران قدیم مرکز بزرگ فرهنگی و علمی به شمار می‌رفت که بزرگانی از نقاط مختلف دور و نزدیک در آن اقامت گزیده، به امور علمی و تحقیقاتی اشتغال داشتند. [6]حضور امام رضا (ع) در نیشابور نقطه عطفی در تاریخ تشیّع این منطقه (و به دنبال آن در ایران) به شمار می آید. بدیهی است که حضور شخصیتی چون امام رضا (ع) در نیشابور، در شرایطی که اوضاع سیاسی- اجتماعی به گونه ای بود که آوازه علویان در اطراف و اکناف جهان اسلام، به ویژه ایران پیچیده بود، مهم ارزیابی می شد.

عقل، روایت و تفسیر شاکله استدلات امام رضا در مناظرات

علی بن موسی الرضا(ع)‌ طی دوران اقامت خود در مرو، برای ترقی اندیشه و اعتقادات مردم خراسان بسیار تلاش نمود و با مناظره‌های علمی با اهل کتاب و نحله‌های فکری گوناگون، موجبات اعتلای معرفت و بینش دینی این منطقه را فراهم آورد. آن حضرت، با تشکیل محافل علمی، کلامی و حدیثی به دفاع از اصول اسلام و فرهنگ اهل بیت پرداخت و به شبهات و ایرادات فِرَق مختلف پاسخ داد.[7] شمار مناظرات امام رضا(ع) با اهل کتاب و نمایندگان مسیحیان، یهودیان، مانویان، زرتشتیان، صابئین و فرق اسلامی بسیار است[8]. مباحث این مناظرات علمی دربارة آفرینش جهان، توحید، صفات خداوند، انبیای الهی و عصمت آنان، جبر، اختیار و امامت، تفسیر آیات گوناگون قرآن، فضایل اهل بیت(ع)، احادیث، دعا و احکام دین بود[9].

امام رضا علیه السلام  که عقل را اولین حجت خدا معرفی می­کردند[10] در گفتگوهای دینی از استدلال­های عقلی وبراهین منطقی استفاده می­کردند. اثبات صانع از طریق برهان نظم برای یک زندیق، نمونه‌ای از کاربست عقل در مسائل کلامی است[11].

علاوه بر ابزار عقل، بهره­جویی از نصوص دینی نیز در مناظرات کلامی بسامد بالایی دارد. به عنوان نمونه معتزلیان مرتکب گناه کبیره را نه مومن و نه کافر ‏دانسته، آن فرد را در شمار فاسقان قرار می‏دادند[12]، که امام رضا علیه السلام  با تمسک به آیه «…إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَهٍ لِلنَّاسِ عَلی‏ ظُلْمِهِمْ…[13]» فرمودند: قرآن در این مسئله بر خلاف باور معتزله نازل شده است[14].

راهکار دیگر حضرت رضا علیه السلام  به منظور اثبات ناراستی افکار و عقاید، اشاره به منشأ شکل‌گیری آن باور است. اشارات آن حضرت به  برداشت ناصواب از آیات قرآن و روایات و همچنین جعل احادیث از این قبیل است. به عنوان نمونه آن حضرت نحوه استدلال قدریه[15] به آیه «… إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ…[16]» را نادرست دانستند، چرا که آنان تنها به ابتدای آیه توجه نموده و تتمه آن را تأویل نموده‌ بودند[17].

همچنین آن حضرت به برداشت تجسیمی از روایت «إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ» اشاره کرده[18] ضمن اظهار تعجب فرمودند: «به تحقیق آن‌ها ابتدای حدیث را حذف کرده‌اند». سپس شأن صدور روایت را مربوط به درگیری دو شخص، و توصیه پیامبر(ص) به عدم تقبیح چهره یکی از آن‌ها که شبیه صورت حضرت آدم علیه السلام  بود دانستند.[19]

سومین ابزار امام رضا علیه السلام  جهت هدایت ادیان و مذاهب اسلامی و غیر اسلامی، بهره‌جویی از تفسیر و یا تأویل نصوص دینی است. به عنوان نمونه «ابوقره» از اصحاب حدیث اهل سنت نزد حضرت آمده و می‌گوید: ما روایتی را نقل می‌کنیم که خداوند رؤیت و کلام را میان پیامبرانش تقسیم کرد، کلام را به موسی علیه السلام  و رؤیت و دیدارش را به محمد(ص) عطا نمود[20]. امام رضا علیه السلام  در پاسخ به آموزه‌های رسول اکرم(ص) مبنی بر ممتنع بودن احاطه بر خدا و دیدن پروردگار اشاره، آن را رد نمودند. ابوقره که هنوز از سخن خود کوتاه نیامده بود، به آیه «وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَهً أُخْرى[21]» تمسک کرد که حضرت با یادآوری آیات 11 و 18 همان سوره و آیه 110 سوره طه، رؤیت را به دیدن نشانه‌های الهی تفسیر نمودند.[22]

ابزار چهارم مورد استفاده حضرت رضا علیه السلام  برای هدایت مردمان، بهره‌جویی از دعا و نیایش است. به عنوان نمونه در اختیار معرفه‌الرجال آمده است «یزید بن اسحاق» از طرفداران امامت حضرت رضا علیه السلام ، برادری داشت که بر حیات امام کاظم علیه السلام  پافشاری کرده و دائم با یزید، بر سر مسائل مذهبی به مناظره می‌پرداخت.

هنگامی که بحث‌ها بالا گرفته و نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود، فرد واقفی به برادرش چنین می‌گوید: «اگر امام تو از منزلت و رفعتی که ادعا می‌کنی برخوردار است، از او بخواه تا برای من دعا کرده، به مذهب حق رهنمون شوم». ابن اسحاق خدمت امام رضا علیه السلام  شرفیاب شده و جریان را بازگو می‌کند. سپس امام در حالی که رو به سوی قبله کرده و دست راست خود را به سوی آسمان گشوده بودند، فرمودند: «اللَّهُمَّ خُذْ بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ مَجَامِعِ قَلْبِهِ حَتَّى تَرُدَّهُ إِلَى الْحَقِّ[23]». دعای امام چنان اثرگذار بود که پس از اندک زمانی، فرد واقفی به حقانیت امام هشتم علیه السلام  ایمان می‌آورد[24]

حیثیت علمی امام رضا و حجت نهایی

حیثیت علمی امام، مهمترین عامل در توسعه مذهب شیعه به حساب می‌آمد. به ویژه که مبانی فکری شیعه نیز در آن شرایط، مشخص شده بود و طبعا مرجعیت علمی امام، توسعه فکر شیعی را دربر داشت. رجاء بن ابی الضحاک که مسئولیت آودرن امام را بر عهده داشت، در مورد حوادث طول راه نقل می‌کند که در هیچ شهری از شهرها فرود نمی‌آمدیم، مگر آنکه مردم به سراغ او می‌آمدند و از او در مورد مسائلشان، استفتاء کرده و معالم دینی‌شان را می‌پرسیدند.

او نیز احادیث زیادی از طریق آبائش (تا به علی ( ع) و پیامبر ( ص ) برای آنها، نقل می‌کرد[25]. امام رضا(ع) افزون بر شرکت در مناظرات عمومی و مجالس علمی که مأمون آنها را تدارک می‌دید،‌ در منزل خود و مسجد مرو نیز حوزة علمی تشکیل داده و پذیرای شیعیان و پیروان خویش می شدند، شیعیانی که از شهر‌ها و روستاهای دور و نزدیک برای زیارت آن حضرت و گرفتن راهنمایی و کسب معارف علمی و دینی و حل شبهات و مسائل گوناگون می‌آمدند، تعداد ایشان هر روز بیشتر می‌شد، تا جایی که مأمون احساس خطر کرد و به محمدبن عمرو طوسی دستور داد مانع ورود و اجتماع آنها در خانه حضرت شود. حضرت پس از شنیدن این خبر فرمود: «... خدایا! از کسی که به من ظلم کرده، مرا خوار نموده و شیعیان را از درب خانه من دور کرده است، انتقام مرا بگیر، تلخی‌ خواری و خفت را بدو بچشان چونانکه او به من چشانیده است، و وی را از درگاه رحمت و کَرَمت دور ساز...»

انتهای پیام/

مطالب بیشتر از «اخبار و رویداد»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

موضوع داغ هفته

  • 8 راهکار بانک مرکزی برای مدیریت نوسانات بازار ارز

    8 راهکار بانک مرکزی برای مدیریت نوسانات بازار ارز

    علی رغم نگرانی های ایجاد شده درباره وضعیت بازار ارز در ماه های اخیر و تشدید این نگرانی‌ها با توجه به خروج آمریکا از برجام، بانک مرکزی ابزارهای موثری برای مدیریت نوسانات این بازار از طریق اصلاح زیرساخت‌ها و روش‌های انتقال پول دارد.

خبر آگهی

  • هاپیر تایر، خدمتی ویژه در کسب و کار آنلاین

    هاپیر تایر، خدمتی ویژه در کسب و کار آنلاین

    هایپرتایر با ایده‌ای خلاقانه برای ارایه خدماتی متفاوت در عرصه فروش آنلاین تایر بوجود آمد؛ ویژگی اصلی این مجموعه ارایه خدماتی متمایز در زمینه نصب تایرهای عرضه شده به صورت سیار است‌.

آخرین خبرها

  • کم آبی کرمان فراتر از خط قرمز

    کم آبی کرمان فراتر از خط قرمز

    افزایش جمعیت، توسعه فعالیت های صنعتی و معدنی، تشدید وضعیت کم بارشی پیاپی، کشاورزی سنتی و کاهش روز افزون منابع آبی بر اثر خشکسالی طی سالهای گذشته، استان کرمان را فراتر از خط قرمز کم آبی قرار داده است.

  • تاکید رئیس مجلس بر حمایت از مکانیزم‌های رونق صادرات فرش

    تاکید رئیس مجلس بر حمایت از مکانیزم‌های رونق صادرات فرش

    رئیس مجلس شورای اسلامی بر لزوم حمایت از صنعت فرش دستباف تاکید کرد و گفت: باید به مکانیزم های رونق صادرات فرش توجه شود.

  • رشد ۶۰ درصدی صادرات گاز طبیعی

    رشد ۶۰ درصدی صادرات گاز طبیعی

    مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی گاز گفت: میزان صادرات گاز ایران در سال ۹۶ نسبت به مدت مشابه قبل، ۶۰ درصد رشد کرده و پیش‌بینی می‌کنیم سهم صادرات گاز کشورمان در سال‌های آتی افزایش یابد

  • قیمت مرغ تا عیدفطر افزایش نمی یابد

    روند کاهشی قیمت مرغ در بازار

    رئیس اتحادیه پرنده و ماهی با بیان اینکه روند کاهشی قیمت مرغ ادامه دارد، گفت: مرغداران با این روند قیمتی در حال متضرر شدن هستند.

  • آذری پور: تولید کنندگان دخانیات خودشان سیگار قاچاق وارد می کنند

    سالانه ۴۰ میلیارد نخ سیگار در کشور دود می شود

    عضو کمیته سیاستگذاری کنترل دخانیات تاکید کرد: آمار مصرف ۵۵ میلیارد نخ سیگار در سال دروغ صنعت است.

  • افزایش ۲۰۰ درصدی گردشگران خارجی در ارس

    افزایش ۲۰۰ درصدی گردشگران خارجی در ارس

    مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس از رشد ۲۰۰ درصدی گردشگران خارجی و توسعه گردشگری حلال نسبت به مدت مشابه در سال ۱۳۹۵ در این منطقه خبر داد.

  • بومی‌سازی دستگاه بازرسی کانتینری کالا در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان

    بومی‌سازی دستگاه بازرسی کانتینری کالا در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان

    رئیس شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان از ساخت و بومی‌سازی دستگاه بازرسی کانتینری کالا توسط یک شرکت دانش‌بنیان ، مستقر در این شهرک خبر داد.

  • دارو از دایره گیرندگان ارز یارانه ای،​ کنار رفت

    یارانه دارو قطع شد

    رئیس اتحادیه واردکنندگان دارو گفت: دارو از دایره گیرندگان ارز یارانه ای کنار رفت و براساس تصمیم جدید مسئولان قرار است واردات دارو با دلار 4 هزار و 200 تومان و یوروی 5 هزار و 200 تومان انجام شود.

  • واردات لوازم آرایشی و بهداشتی رسما ۱۱میلیون دلاری شد

    واردات 11 میلیون دلاری لوازم آرایشی و بهداشتی در فروردین ماه

    رقم واردات رسمی لوازم آرایشی و بهداشتی از ۱۱میلیون دلار در ماه نخست سال جاری گذشت.

  • قیمت روغن 9 درصد گران شد، برنج 15 درصد ارزان

    قیمت روغن 9 درصد گران شد، برنج 15 درصد ارزان

    شهروندانی که این روزها برای تهیه مایحتاج عمومی خود به بازار مراجعه می کنند، از افزایش محسوس قیمت برخی اقلام خوراکی و بخصوص کالاهای اساسی خبر می دهند.

  • مازاد تراز تجاری به یک میلیارد دلار رسید

    میزان صادرات 2 ماهه کشور از 7 میلیارد دلار گذشت

    بر اساس آمارهای تجارت خارجی کشور در اردیبهشت ماه، با صادرات ۷ میلیارد و ۷۳۹ میلیون دلاری و همچنین واردات ۶ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلاری، مازاد تراز تجاری کشور به یک میلیارد دلار نزدیک شد.

  • اعلام شرایط جدید برای صادرکنندگان

    اعلام شرایط جدید برای صادرکنندگان

    معاون سازمان توسعه تجارت اعلام کرد: با توجه به مصوبه اخیر هیأت دولت درخصوص برگشت ارز حاصل از صادرات، هیچکدام از صادرکنندگان مجبور به بازگشت ارز حاصل از صادرات صرفاً از طریق سیستم بانکی نیستند و ظرف شش ماه باید ۹۵ درصد از ارز حاصل از صادرات خود را به یکی از روش های ارائه شده در این مصوبه به کشور بازگردانده و تسویه کنند.

  • قیمت سکه افزیش یافت، طلا ارزان شد

    قیمت سکه افزیش یافت، طلا ارزان شد

    در معاملات امروز بازار سکه و طلای امروز بهای سکه افزایش یافت اما طلای 18 عیار با کاهش قیمت مواجه شد.

  • نوبخت: از بانک‌ها برای بودجه ۹۶ وام نگرفتیم

    کسری درآمد نفت از منابع صندوق توسعه ملی تامین شد

    رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت:‌ برای جبران کمبود درآمد نفت در بودجه سال ۹۶ با نظارت دستگاه‌های نظارتی از منابع صندوق توسعه ملی استفاده کردیم.

  • خرید حمایتی هر کیلو شیرخام 140 تومان افزایش یافت

    خرید حمایتی هر کیلو شیرخام 140 تومان افزایش یافت

    سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران با هدف حمایت از دامداران خرد و جمع آوری شیرخام مازاد، نرخ خرید حمایتی این محصول را در سال جاری با 140 تومان افزایش در هرکیلوگرم به 1440 تومان رساند.

  • معاملات مسکن در اردیبهشت ماه 16.7 درصد رشد کرد

    معاملات مسکن در اردیبهشت ماه 16.7 درصد رشد کرد

    بانک مرکزی اعلام کرد: تعداد معاملات آپارتمان های مسکونی شهر تهران در اردیبهشت ماه امسال به بیش از 19 هزار واحد رسید که نسبت به ماه پیش و ماه مشابه سال گذشته به ترتیب 278.7 و 16.7 درصد افزایش نشان می دهد.

  • تقاضای مس در بورس، هشت برابر شد

    تقاضای مس در بورس، هشت برابر شد

    عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران گفت: تلاش تولیدکنندگان برای تهیه مواد اولیه سبب شده تا از هفته گذشته تاکنون، تقاضا برای خرید مس در بورس هشت برابر شود.

  • جهش صادراتی سرب، صنعت باتری سازی را دچار مشکل کرد

    جهش صادراتی سرب، صنعت باتری سازی را دچار مشکل کرد

    جهش صادرات سرب تولیدی در کشور که به دلیل تعدیل نرخ ارز در فروردین ماه روی داد، سبب شد تا به گفته رئیس انجمن صنعت باتری و ذخیره سازهای ایران، این صنعت با مشکل تامین مواد اولیه روبرو شود.

  • افزایش 20 درصدی تعرفه حمل ‌و نقل در کشور اجرا شد

    افزایش 20 درصدی تعرفه حمل ‌و نقل در کشور اجرا شد

    در نشست هم اندیشی وزیر راه و شهرسازی با نمایندگان رانندگان حمل و نقل بار ومسافر، افزایش 20 درصدی نرخ کرایه حمل‌ونقل برای همه استان ها اعمال شد در حالی که پیش از این محدوده 10 تا 20 درصدی تعیین شده بود.

  • گواهی مبدا شرط صادرات فولاد و انواع فلزات

    گواهی مبدا شرط صادرات فولاد و انواع فلزات

    وزیر صنعت، معدن و تجارت در نامه‌ای به رئیس کل گمرک، ممنوعیت مشروط صادرات فولاد و هر نوع فلز دیگر را اعلام کرد.

  • شنیده شدن سوت قطار در اردبیل

    شنیده شدن سوت قطار در اردبیل

    رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل گفت: با بهره برداری راه اهن اردبیل، میانه سوت قطار بعد از سه سال در سال 99 در اردبیل شنیده می شود.

  • رشد 27 درصدی تولید فولادخام ایران

    رشد 27 درصدی تولید فولادخام ایران

    انجمن جهانی فولاد اعلام کرد: در چهار ماهه نخست سال جاری میلادی، ایران هشت میلیون و 127هزارتن فولاد خام تولید کرد که در همسنجی با پارسال که 6 میلیون و 369 هزار تن بود، 27/6 درصد رشد نشان می دهد.

  •  حسرت پسته خندان بر دل کشاورزان

    حسرت پسته خندان بر دل کشاورزان

    پسته ایران شهرتی جهانی دارد و همواره زینت مجالس و محافل در ایام مختلف سال است، اما امسال با از بین رفتن بخش بزرگی از این محصول در استان کرمان، حسرت پسته های خندان بر دل کشاورزان مانده است.

  • صادرات بی رویه سرب صنعت باتری سازی را دچار مشکل کرد

    صادرات بی رویه سرب صنعت باتری سازی را دچار مشکل کرد

    جهش صادرات سرب تولیدی در کشور که به دلیل تعدیل نرخ ارز در ماه فروردین روی داد، سبب شد تا به گفته رئیس انجمن صنعت باتری و ذخیره سازهای ایران، این صنعت با مشکل تامین مواد اولیه روبرو شود.

  • واسطه گران و دلالان از چرخه بازار گوشت خارج می شوند

    صادرات دام زنده همچنان ممنوع

    معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی از ادامه توقف صادرات دام زنده تا اطلاع بعدی برای تنظیم بازار گوشت قرمز خبر داد.

  • سرمایه‌های سرگردان چرا به صنعت نمی‌روند؟

    سرمایه‌های سرگردان چرا به صنعت نمی‌روند؟

    کاهش نرخ سود بانکی در سال گذشته علاوه‌ بر التهاباتی که در بازار ارز و طلا به وجود آورد، یک خلأ مهم در اقتصاد کشور را هم هشدار داد و آن عدم وجود زیرساخت‌های صنعتی موثر برای جذب سرمایه‌های خارج شده از بانک‌ها بود؛ صنعتی که می‌تواند محقق‌کننده کلیدواژه‌های تولید، ارزش افزوده و اشتغال مولد باشد.

  • مجوز واردات تخم مرغ از ترکیه دوباره صادر شد.

    واردات تخم مرغ از سرگرفته شد

    مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام اعلام کرد: برای تنظیم بازار، مجوز واردات تخم مرغ از ترکیه دوباره صادر شد.

  • رشد قیمت سهم‌های فلزی، افت نفتی‌ها

    نبض بورس تهران

    بازیگران بورس تهران امروز شاهد افت قیمت سهام های گروه نفت بودند این در حالی بود که عمده سهم‌ها در گروه فلزات اساسی با افزایش قیمت رو به رو شد.

  • برداشت 40 هزار تن چای از باغات شمال

    برداشت 40 هزار تن چای از باغات شمال

    چای ایرانی که به صورت عمده از باغ های شمال کشور بویژه استان گیلان به دست می آید، محصولی طبیعی که در راستای حمایت از کالای ایرانی، نخستین بار در کشور، در بورس کالای منطقه آزاد انزلی عرضه می شود.

  • دولت برنامه ای برای افزایش قیمت نان ندارد

    هشدار به نانوایی های آزادپز

    معاون بازرگانی شرکت بازرگانی دولتی ایران گفت: با توجه به ثبات قیمت گندم در سالجاری، دولت هیچ برنامه ای برای افزایش قیمت نان و آرد خبازی های آزاد پز ندارد.