9 یا 78 درصد؟ مسئله این است: نرخ تورم

  • یکشنبه 20 خرداد 1397 14:09
  • شناسه 28762
 9 یا 78 درصد؟ مسئله این است: نرخ تورم

در حالی ‌که نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی، برای اردیبهشت ماه امسال 9.1 درصد اعلام شده است، اما بسیاری بر این باورند که نرخ تورم اعلامی از مراجع دولتی با واقعیات جامعه بسیار فاصله دارد. پروفسور استیو هانکه در آخرین مطلب خود پیرامون اقتصاد ایران با اشاره به این موضوع، آمار متفاوتی از نرخ تورم ارائه کرده است.

 

به گزارش شبکه ایران کالا چندی پیش، بانک مرکزی نرخ تورم اردیبهشت ماه امسال را 9.1 درصد اعلام کرد. این در حالی است که  «استیو هانکه»، که متخصص در موضوع ابر تورم یا تورم حاد است، به تازگی با افزایش میزان ارز در ایران و کاهش ارزش ریال، مطالبی پیرامون بروز ابر تورم در توئیتر خود منتشر و نرخ تورم ایران را  78 درصد اعلام کرده است.

استیو هانکه، اقتصاددان برجسته دانشگاه جانز هاپکینز، یکی از اثرگذارترین شخصیت‌های جهان به انتخاب مجله«Word trode» و مشاور اقتصادی روسای‌جمهور در ۵کشوربلغارستان، اندونزی، قزاقزستان،ونزوئلا و صربستان، بوده است که در پی افزایش قیمت دلار در سال 91، نرخ تورم ایران را به میزان  110 درصد، اعلام کرده بود.

این گزارش بی آن که در پی تایید یا رد ادعای استیو هانکه در باره نرخ تورم کشور باشد خواهان بررسی دقیق تاثیرات نرخ ارز بر نرخ تورم، قدرت خرید مردم و بروز احتمالی پدیده جانشینی در بازار پولی کشور است. بطور مشخص تاثیر نرخ دلار بر شاخص قیمت خرده فروشی مورد استفاده در سبد مصرفی خانوار با تاخیر در ماه های اینده قابل بررسی دقیق است. از سوی دیگر  نرخ تورم تولید کننده بیشتر منعکس کننده چنین شرایطی است که این نرخ بیانگر تورم اعلام شده توسط هانکه نیست. اما در محاسبه قدرت خرید پول ملی، اقتصاد دانان به مقایسه تورم داخلی و خارجی و نرخ ارز نیز توجه جدی دارند که با توجه به میزان واردات و نیازهای ارزی کشور، نمی توان به تلاطم های بازار ارز بی توجه بود، چه آنکه بی اعتمادی به پول ملی و بروز پدیده جانشینی که در همین گزارش توضیح داده خواهد شد، احتمالا موجب چرخه های رشد یابنده و معیوب تورمی و بی اعتمادی رشد یابنده به پول داخلی و بروز انتظارات تورمی افزایش یابنده خواهد شد.

دکتر یعقوب اندایش عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز در این خصوص به خبرنگار شبکه ایران کالا گفت: نرخ های تورم اعلامی مرکز آمار و بانک مرکزی به دلایلی قابل قبول نیست اما این به مفهوم پذیرش نرخ اعلامی استیو هانکه نیز نمی باشد.

این استاد اقتصاد گفت: از بازار سیاه ارز، نمی توان نرخ تورم را بدست آورد. حتی نمی توان تورم وارداتی را بدون در نظر گرفتن نرخ های چندگانه ارز مبادلاتی و   ...  برای اقلام مختلف وارداتی با در نظر گرفتن نرخ بازار سیاه برای همه اقلام وارداتی، محاسبه کرد.

این استاد اقتصاد تاکید کرد: شاخص برابری قدرت خرید (PPP) و شاخص قیمت مصرف کننده(CPI)  که تورم از آن بدست می­آید بسیار متفاوتند. اقلام و وزن کالاها در دو شاخص برابری قدرت خرید (PPP)  و شاخص قیمت مصرف کننده(CPI)   یکسان نیستند.

وی با بیان این که در شاخص قیمت مصرف کننده، سبد هزینه اقلام مصرفی یک کشور ولی در  شاخص PPP، برابری قدرت خرید، بین کشورها در نظر گرفته می­ شود، افزود: افزایش نرخ ارز اثرات تاخیری دارد و نه آنی به این مفهوم که آثار تلاطم این ایام نرخ ارز بر روی کالاهای مصرفی را باید ماه های آینده رصد کرد و دیگر این که نرخ دلار بر همه اقلام سبدمصرفی خانوار به یک اندازه تاثیرگذار نیست در نتیجه نمی توان نرخ محاسبه شده توسط استیو هانکه را به عنوان نرخ تورم در ایران در نظر گرفت.

استاد اقتصاد دانشگاه شهید چمران اهواز در خصوص علت عدم پذیرش نرخ های تورم اعلامی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران این گونه توضیح داد که: گزارش تورم های استانی به تفکیک شهری و روستایی می تواند به سیاست­ گذاری­های منطقه ای کمک کند و مبنا قرار گیرد. اما با توجه به تفاوت های معنی دار سبد هزینه زندگی خانوارها به خصوص در روستاهای دو استان دور از هم، نمی توان یک فرمول تورم و بر مبنای اقلام یکسان و وزن های مساوی برای آن­ها در نظر گرفت.

وی تاکید کرد: با بکارگیری فرمول یکسان نمی توان فشار بر هزینه ­های خانوارها که مقصود، همان نرخ تورم است را برای مردم هر استان محاسبه کرد، لذا آمارها انحراف زیادی از واقعیت خواهند داشت.

وی با بیان این که گزارش تورم مرکز آمار از واقعیت انحراف دارد افزود: انتظار می رود برخی استان­های مرزی که بیشتر از تولیدات داخل استفاده می کنند ولی از مراکز تولید دورتر هستد، تورم بالاتری داشته باشند که در آمارها، ایلام و کرمانشاه از آن جمله هستند اما استانهای آذربایجان غربی و خصوصا سیستان و بلوچستان از پایین ترین آمار تورم برخوردار بوده اند که توجیه آن را با مشکل مواجه می کند.

استانهای صنعتی که وارد کننده نیروی کار هستند در واقع باید دارای تورم شهری بالاتری باشند اما دیده می شود که مثلا خوزستان تورم 7.3 درصدی و پایین تر از متوسط کشوری بوده است که دور از ذهن است.

کمترین تورم های روستایی مربوط به استان­های کهگلویه و بویر احمد، بوشهر و خصوصا سیستان و بلوچستان است که دور از انتظار است. با توجه به اینکه روستاها به مراکز تولید دورتر هستند و دارای بازار متنوعی نیستند همچنین هزینه های حمل و نقل به قیمت مصرف کننده اضافه می­شود، انتظار می­رود در این روستاها شاهد آمار تورم بالاتر باشیم.

همچنین احتمال می­ رود اقلامی که در این روستاها اصلا مصرف نمی شود و مصرف غالب مردم روستاها نیست در فرمول تورم روستاها وارد شده است و از این رو تورم آن­ها را کمتر از واقعیت محاسبه کرده است.

دکتر اندایش با بیان اینکه فرمول محاسبه تورم خصوصا در روستاها که الگوی مصرفی متفاوتی دارند باید متناسب با الگوی مصرفی آنها و سبد هزینه زندگی آنها باشد افزود: باید برای روستاهای مناطق مختلف کشور سبد هزینه مصرفی متفاوت و متناسب با آن فرمول تورم متفاوت بکار گرفته شود.

یادآور می شود، نرخ ارز در بازار آزاد ایران طی ماه های گذشته افزایش بی سابقه ای را تجربه کرد به گونه ای که قیمت دلار 3800 تومانی در مرداد 96 به 4800 تومان در اسفند همان سال افزایش یافته و نهایتا در خرداد 97 اگرچه هیچ یک از صرافی های مجاز در سطح شهر تهران به ویژه مراکز سنتی خرید و فروش دلار، هیچ خرید و فروش اسکناس دلار ندارند اما نرخ دلار در بازار سیاه یا همان کوچه پس کوچه ها و پمپ بنزین ها و سایر فروشگاه های کاملا بی ارتباط با ارز، به رقمی سیال بین  6000 تا 7000 تومان رسیده است.

افزایش قیمت دلار اگر چه هنوز اثر جدی خود را بر قیمت کالاهای تولید داخل نشان نداده است اما قیمت کالاهای وارداتی از جمله دارو و خودرو را به شدت افزایش داده است. برخی از کارشناسان برای ماه های پیش رو، نرخ تورمی نزدیک به حداقل 20 درصد را پیش بینی می کنند.

چند ماه پیش از بروز تلاطم فروردین ماه امسال نرخ دلار ، روز شنبه نهم دی‌ماه ۱۳۹۶، دکتر حسین عبده تبریزی مشاور وزیر راه و شهر سازی و مدیر عامل شرکت ساختمان ایران و رئیس اسبق بورس اوراق بهادار تهران در گفتگو با هفته‌نامه‌ی تجارت فردا، بروز ابرتورم و یا افزایش نرخ ارز را پیش بینی کرده بود.

Image result for ‫عبده تبریزی‬‎

دکتر حسین عبده تبریزی در باره وضعیت پیش روی بازار ارز و نرخ تورم این چنین گفته بود: " نرخ تورم تک رقمی از معدود دستاوردهای اقتصادی دولت آقای روحانی است. بنابراین، ایشان به حق نگران اند که افزایش نرخ ارز باعث تورم حاد شود و به زندگی مردم دهک های پایین صدمه جدی وارد کند. اما صرف نگرانی نمی تواند مشکل را حل کند و باید واقعیت را پذیرفت و برای مشکل راه حل اصولی یافت.

طبق نظر عمده کارشناسان کشور، در شرایط فعلی و بعضاً به دلایل غیراقتصادی، فشار تقاضا روی ارز بسیار زیاد شده است. طی پنج سال گذشته، نرخ ارز حداکثر 30 درصد افزایش یافته، در حالی که کسری حساب قرمز نظام بانکی از ذخایر قانونی آن فراتر رفته، بدهی های دولتی به نظام بانکی بیش از 100 درصد افزایش یافته، حجم نقدینگی 150 درصد افزایش یافته و نرخ تورم انباشته ریال، حدود 90 درصد افزایش یافته است. این متغیرها را بازار می­بیند و می­داند که ارز زیر قیمت است. نشانه­ های جدی حاکی از آن است که ارز دوباره به وسیله پس انداز تبدیل شود. اگر این نشانه ها بارزتر شود و تقاضای سوداگری وسیع­تری به بازار بیاید، ذخایر بانک مرکزی برای دفاع از ارز پاسخگو نیست، و ارز پرش خواهد کرد. بنابر این، آثار مخرب خود را خارج از کنترل دولت به جای خواهد گذاشت؛ سود تغییرات تدریجی و زمان­بر ارز نصیب صرافان و سفته بازان خواهد شد؛ روند خروج سرمایه تشدید می­شود و مناسبات و روابط کار نیز به لحاظ سودهای آسان و بادآوردهی خرید و فروش ارز، بیشتر آسیب خواهد دید. بنابراین، مشاهده می­شود که محرک­های اقتصادی عمده ای از افزایش قیمت ارز حمایت می کند. عدم اطمینان های نظام بانکی نیز کفه تقاضای ارز را بیش از پیش سنگین تر کرده است. این نگرانی هم وجود دارد که ماشه «هجمه بانکی» با تکانه های بیشتر نرخ ارز چکانده شود. پس افزایش نرخ تورم پیامد گریز ناپذیر شرایط جاری است."

دکتر عبده تبریزی نیز در گفتگو با خبرنگار شبکه ایران کالا و در واکنش به نرخ اعلامی استیو هانکه در باره نرخ تورم ایران تاکید کرد: بزودی و در ماه های آتی، ارقام بانک مرکزی نیز شدیدا بالا خواهد رفت.

دکتر مهدی برکچیان، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف و دارای سابقه فعالیت تحقیقاتی در موسسه عالی آموزش و پژوهش در سمت معاون موسسه، پیش از این و در همایش چشم انداز اقتصاد ایران در سال 97، ثبات نرخ تورم در سطح 10 درصد را بعید دانسته و با بیان اینکه عمده مولفه های موثر بر نرخ تورم،‌ جهت افزایشی دارند تاکید کرده بود: 4 عامل کلیدی در سالهای اخیر و همینطور سالهای آینده،‌ بر روند نرخ تورم تاثیر گذار هستند که شامل قیمتهای جهانی، شکاف تولید، نرخ ارز و همچنین انتظارات تورمی می شوند.

Image result for ‫دکتر مهدی برکچیان‬‎

همایش چشم انداز اقتصاد ایران در سال 97، در اسفند ماه 1396 و در شرایطی برگزار شد که هنوز هیچ اطلاع دقیقی از تصمیم امریکا در باره برجام هنوز در دست نبود و در همین شرایط و حتی با فرض باقی ماندن امریکا در برجام و عدم بروز تلاطم های ارزی، کارشناسان اقتصادی پیش بینی نرخ های تورمی بالاتری برای اقتصاد ایران در سال 1397 داشتند.

در روز هشتم فروردین ماه، خبرگزاری تسنیم در گزارشی به بررسی و پیش بینی نرخ تورم در سال جاری پرداخته و در این گزارش به نقل از بهروز هادی زنوز، اقتصاددان نوشته بود: در 4 دهه گذشته نرخ تورم در اقتصاد ایران 5 بار تجربه تک‌رقمی شدن را دارد، اما در این مقاطع متوسط نرخ تورم دچار نوسان زیادی شده است، که حاکی از ضعف در سیاست‌های پولی بوده‌اند.

Image result for ‫بهروز هادی زنوز‬‎

تیمور رحمانی اقتصاد دان نیز در این گزارش گفته بود: تورم نقطه به نقطه در آمارهای بانک مرکزی مدتی است که رشد را نشان می‌دهد و همین عامل نشان‌دهنده دورنمای نرخ تورم است.

Image result for ‫تیمور رحمانی‬‎

این اقتصاددان می‌گوید که شکاف میان نرخ تورم و رشد نقدینگی در دوره‌هایی که نرخ رشد نقدینگی بیشتر از تورم بوده است، دلایل گوناگونی دارد. در این اواخر هم فاصله شکل‌گرفته ناشی از نرخ سود بالاست. افزایش واردات کالاهای مصرفی هم در این شکاف مؤثر بوده است.

کامران ندری، از کارشناسان پژوهشکده پولی و بانکی نیز گفته بود: آمارهای بانک مرکزی تأیید می‌کنند که نرخ تورم نمی‌تواند در محدوده تک‌رقمی بالا بماند و به‌سمت نرخ تورم 2رقمی حرکت می‌کنیم.

Image result for ‫کامران ندری اقتصاد‬‎

این کارشناس اقتصادی ناموفق بودن دولت در کنترل پایدار نرخ تورم را از ناحیه بودجه دولت می‌داند، چرا که این بودجه‌ها در هر سال نیمی از منابع درآمدی‌شان را از محل ارز به دست می‌آورند، همین مسئله هم کنترل تورم را سخت کرده است و بانک مرکزی را با شرایط پیچیده‌ای مواجه می‌کند، این در حالی است که بانک مرکزی می‌بایست درآمدهای ارزی دولت از محل صادرات نفت را بخرد و معادل ریالی به دولت بدهد.

به گفته ندری بانک‌های زیادی از بانک مرکزی استقراض می‌کنند که منشأ این استقراض‌ها در بسیاری موارد دولت است، در حالی که خود دولت بدهی‌هایش به بانک مرکزی را پرداخت نمی‌کند، این حالت هم بانک مرکزی را دچار مشکل کرده است. در شرایط کنونی اگر دولت بتواند اضافه برداشت بانک‌ها از بانک مرکزی را کنترل کند، تورم در دامنه 12 تا 15 درصد قرار می‌گیرد، اما اگر این روند ادامه پیدا کند تورم بیشتر هم خواهد شد.

 

این تحلیل ها در حالی است که پژوهش های حوزه اقتصاد پولی در ایران حاکی از بروز پدیده جانشيني پول در کشور است.  جانشيني پول به پديده اي گفته مي شود که مردم يک کشور ترجيح مي دهند در پرتفوي دارايي خود به جاي پول داخلي، پول خارجي نگهداري کنند. اين امر دلايل متعددي دارد که مهمترين آن ها کاهش مداوم ارزش پول ملي، تداوم تورم شديد داخلي، بي ثباتي اقتصادي، منفي بودن نرخ هاي واقعي بهره، خروج سرمايه به علت مهاجرت هاي قانوني و غير قانوني و گسترش فعاليت هاي قاچاق کالا است. اين پديده هم در کشورهاي پيشرفته و هم در کشورهاي در حال توسعه مشاهده شده است. در کشورهاي پيشرفته جانشيني پول به صورت متقارن و دوطرفه است، ولي در کشورهاي در حال توسعه به صورت يک طرفه است و با اثرگذاري بر سياست هاي پولي اين کشورها اثر بخشي سياست هاي پولي را کاهش داده است. درخصوص پدیده جانشینی پول در ایران، تا کنون تحقیقات متعددی در تراز رساله های دکترای علوم اقتصادی  و مقالات متعدد علمی در نشریات معتبر علمی و پژوهشی مراکز دانشگاهی کشور منتشر شده است.

نا اطمینانی از بازار و بروز انتظارات تورمی و تلاش برای حفظ ارزش دارایی ها از جمله علل بروز چنین پدیده ای است که حتی خانوارهای طبقه متوسط ممکن است حداقل بخشی از درآمد ماهانه خود را به ارز معتبر خارجی تبدیل کنند.

روز 29 بهمن ماه پارسال، غلامحسین شافعی رئیس اتاق بازگانی ایران در جلسه هیات نمایندگان اتاق بازرگانی با بیان این که مسئولانی که کنار رئیس جمهور قرار دارند، صدای وی را نمی‌شنوند، گفته بود: " ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار، ارز خانگی داریم که باید برای ساماندهی آن ها فکری کرد".

Image result for ‫شافعی اتاق بازرگانی‬‎

شافعی در همان تاریخ، همچنین گفته بود:" موضوع جهش ناگهانی نرخ ارز نیز یکی از این مسایل است که بارها در مورد آن هشدار دادیم. متاسفانه در حوزه اقتصادی از گذشته به تجربه ها توجه نمی کنیم. این هشدار بارها داده شد اما گویی ما عادت کرده ایم. موضوع اعمال تفاوت تورم داخلی و خارجی در نرخ ارز سال­هاست باید اجرا شود اما خبری از آن نیست. افزایش نقدینگی، افزایش تقاضای پیدا و پنهان و عدم اعمال تفاوت تورم داخلی و خارجی از مهمترین عوامل جهش ارز بوده است و اینکه این وضعیت را حباب می دانند اشتباه است."

مدتی است بانک ملی با تبلیغات محیطی سعی در جذب سپرده های ارزی دارد. این تلاش ها برای جذب حداقل بخشی از دلار های خانگی در حالی است که بسیاری از سپرده گذاران ارزی از سال های دولت دهم به خاطر دارند که چگونه سود سپرده های ارزی به ریال محاسبه شد و از سپرده های ارزی خاطره خوش و مطمئنی ندارند.

در چنین شرایطی به نظر می رسد پیش از هرگونه اقدام ضد تورمی شایسته است مسئولان اقتصادی در پی اصلاح انتظارات تورمی جامعه و جلب اعتماد به سیاست های اقتصادی اعلامی دولت باشند.

 

کلیدواژه‌ها

مطالب مرتبط

مطالب بیشتر از «اقتصاد کلان»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

موضوع داغ هفته

  • آقای وزیر، وضع اقتصاد را خوب می داند

    آقای وزیر، وضع اقتصاد را خوب می داند

    مسعود کرباسیان وزیر امور اقتصادی و دارایی، در یادداشتی آورده است: " هر روز با تعداد زیادی پرسش از سوی روزنامه نگاران، فعالان بخش خصوصی، مردم عادی و حتی برخی کارشناسان مواجه‌ام: آیا وضع اقتصاد ما خوب است؟ از آن مهم تر اینکه باید به این تفکر سرنوشت ساز هم پاسخ بدهم که آیا در ایران می‌توان کارآفرینی کرد یا نه؟

خبر آگهی

  • هاپیر تایر، خدمتی ویژه در کسب و کار آنلاین

    هاپیر تایر، خدمتی ویژه در کسب و کار آنلاین

    هایپرتایر با ایده‌ای خلاقانه برای ارایه خدماتی متفاوت در عرصه فروش آنلاین تایر بوجود آمد؛ ویژگی اصلی این مجموعه ارایه خدماتی متمایز در زمینه نصب تایرهای عرضه شده به صورت سیار است‌.

آخرین خبرها