نخ هایی که به طلا تبدیل می‌شوند | شبکه تلویزیونی ایران ‌کالا

نخ هایی که به طلا تبدیل می‌شوند

  • یکشنبه 27 تیر 1400 23:38
  • شناسه 65503
نخ هایی که به طلا تبدیل می‌شوند

طی سال گذشته چندین هزار جفت گیوه از ایران به کشورهای آمریکا ، استرالیا ، هلند ، کانادا عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر شده و میلیونها دلار ارزآوری به همراه داشته است.

کفش گیوه نوعی کفش یا پاپوش سنتی است که در زمان های قدیم استفاده می شدف زیرا بسیار سبک و با دوام بود و برای پیاده روی های طولانی هم مناسب بود و برای مسیرهای سخت و ناهموار مناسب است
گیوه یا پاپوش یکی از صنایع دستی کشور است که در استان هایی مانند کرمانشاه، کردستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری و زنجان رواج دارد و از دوقسمت کفه و رویه تشکیل می شود..
این پای پوش قدیمی که روزگاری، بخصوص در فصل تابستان مورد استفاده فراوان قرار می‌گرفت در سالهای اخیر به سبب رواج کفش ماشینی و جایگزین شدن آن بجای پای افزارهای قدیمی در اکثر مناطق ایران رونق و اعتبار دیرین را از دست داده و صنعتگران شاغل نیز بعلت کمی درآمد و کاهش تقاضا در این رشته به مشاغل دیگر روی آورده اند ولی زیبائی و تنوع و طرحهای متعدد گیوه آنچنان است که هنوز هم دارای متقاضیان فراوانی بوده و از استقبال قابل توجهی در فصول بهار و تابستان برخوردار می‌باشد. گیوه کشی یکی از صنایع دستی رایج و بومی استان کرمانشاه است و به ویژه در بخش اورامانات از جمله صنایع دستی مسلط می‌باشد. این صنعت بومی را میتوان بر مبنای نوع تولید و محل تولید به دو بخش اصلی روستایی و شهری تقسیم کرد. دو روستای حجیج و نودشه از بخش اورامانات جزو مراکز قریمی و مهم تولید نوع خاصی از گیوه می‌باشد که تخت آن کهنه ای است و به نام گیوه زیره ای شهرت دارد.

علاوه بر دو روستای یاد شده روستاهای دیگری که در آنها قبلاً گیوه کشی چینی معمول یوده و هنوز هم این کار ادامه دارد عبارت است از: روستای ورادر- خانه دره – شرکان – میریه نروی – وزلی – تنگ مردان – پیله گر بره سیمین علیا- طلسم – ژامرگ – تومک – زمگه حیدر- حسین آباد – دوآب – قشلاق علیا و داربید.

برای ساختن کفش گیوه، بیشتر مراحل تولید به شکل دستی انجام می شود و از نخ قالی، نخ ابریشم، پارچه، چرم و یا لاستیک برای کف کفش استفاده می شود.

تمام موادی که در تولید گیوه به کار می رود در اصل ضایعات چرم، نخ قالی، نخ پنبه ای و نخ ابریشم است، همچنین رویه پاپوش یا گیوه هم با سوزن دوزی توسط خانم های هنرمند ایرانی بافته می شود و در قسمت کف آن هم که زیره نامیده می شود از پارچه، چرم و یا لاستیک استفاده می شود.

▪ مواد اولیه:

بخشی از مواد مورد مصرف گیوه‌بافان در محل و بخشی دیگر از نقاط دیگر تهیه می‌شود.

موادی که در محل تهیه می‌شود.

پوست گاو – پیه – نری گاو و نخ تابیده است.

و موادی که از خارج محل تهیه می‌شود عبارت است از:

۱) برای گیوه های تخت زیره ای

رنگ – پارچه نازک نخی – کتیرا – نخ تابیده ( قرقره)

۲) برای گیوه های طرح جدید (‌تخت چرمی و پلاستیکی) میخ پوست دباغی شده – پاشنه های لاستیکی – کف لاستیکی – چسب – پوست – نری گاو – پارچه نخی – موی بز.

- کار گیوه کشی معمولاً در دو مرحله کارگاهی و خانگی انجام می‌شود. کارهای مربوط به تخت گیوه که کاری مردانه است معمولاً در کارگاه و یا مغازه ها با ابزار گوناگون انجام می‌شود.

در مناطق شهری کارهای مربوط به رویه گیوه توسط زنان و در خانه ها صورت می‌گیرد. این کار در روستا‌ها هم به دست زنان و هم به دست مردان در خانه و قهره خانه و اماکن عمومی در ایام فراغت انجام می‌شود.

- در کارگاه های گیوه کشی معمولاً‌ سه نفر با هم کار می‌کنند، این سه نفر که در یک مقطع مثلثی شکل به صورت زنجیره‌ای و یا تقسیم کار معین کار را شروع می‌کنند و به مرحله انجام می‌رسانند عبارتند از:

۱) پرونیParuni که از پارچه های رنگ شده فیتیله درست می‌کنند و نسبت به دو نفر دیگر از مهارت و تخصص کمتری برخوردار است و در واقع پرونی در مرحله شاگردی گیوه کشی قرار دارد.

۲) پی کینه گیرPeykanegir کسی که دارای تخصص و مهارت است و به مرحله استادی نزدیک می‌باشد . او بخش میانی کار و به عبارت دیگر بخش اتصال فتیله ها را انجام می‌دهد و تخت گیوه را برای انجام کار نهایی که به دست استاد کار انجام می‌گیرد آماده می‌کند.

۳) کلاشگرKelash-ger که استاد و معمولاً صاحب کارگاه است برش و پرداخت و تکمیل تخت گیوه و بطور کلی موارد – حساس و دقیق کار را انجام می‌دهد.

مرحله دیگر اتصال رویه گیوه به تخت گیوه است و محل آن آنرا استاد کار با سوراخهائی که با درفش بوجود می‌آورد تعیین می کند و یک نفر دیگر که معمولاً در خارج از کارگاه است این محدوده را با ریسمانی که از موی بز تابیده شده می‌دوزد این کار را پرگامارونی Pergama-runi و عامل این کار را پرکاماگیرPergama-gir می‌نامند.

● ابزار کار

در کار گیوه کشی بطور کلی از سه نیروی فشاری – کششی و ضربه ای استفاده می‌شود و ابزارهائی که در این صنعت دستی به کار می‌رود در جهت استفاده از این سه نیرو است و در پاره‌ای موارد به منظور نگهداری و مقاومت پا هم به کار گرفته می‌شود و کلیه این نیروها از طریق دست وارد می‌شود. پا به لحاظ انعطاف پذیری جایگزین سندان می‌شود و بطور کلی ابزار کار عبارت است از: سندان چوبی – مشته – درفش – کوره درفش درفش ناوکش – درفش پرگاماسم – کوره درفش پی کنه – چسنی – پرگاما- گزن – چوب ساو چوکله – روغندان – وز- دوارگیر- گوره گیر – قوتله- چاقو – پواز- گیره کنه.

مراحل مختلف ساخت:

الف) آماده کردن پوست که مراحل زیر را شامل می‌شود و همه کارهای آن توسط استادکار انجام می‌گیرد.

۱) خیس کردن.

۲) گستردن آن روی زمین.

۳) خاک یا خاکستر پاشیدن روی آن که به تدریج آب پوست را می‌کشد و خشکش می‌کند که این کار گاهی از یکماه هم بیشتر به طول می‌انجامد.

۴) نرم کردن پوست.

۵) رشته کردن پوست و درست کردن نسخه‌های باریک.

۶) زدودن مو از تسمه‌ها.

۷) نرم کردن تسمه ها با پیه.

۸) رنگ آمیزی پارچه.

۹) تهیه فیتیله توسط شاگرد.

۱۰) پی کنه گیر.

● رنگ در گیوه

رنگ هایی که در تهیه گیوه بکار می‌رود عبارتند از رنگ های آبی – قرمز- سفید- استخوانی- سیاه رنگ‌های آبی و قرمز که در تخت گیوه بکار برده می‌شود. قبلاً تخت گیوه ها فقط به رنگ سفید بود رویه گیوه مردانه معمولاً سفید بوده و برای بافت گیوه های زنانه از نخ های رنگین و گاه از انواع منجوق نیز استفاده به عمل می‌آید.