پول داغ یکی از عوامل موثر بر افزایش تورم | شبکه تلویزیونی ایران ‌کالا

پول داغ یکی از عوامل موثر بر افزایش تورم

  • دوشنبه 06 تیر 1401 00:05
  • شناسه 121416
پول داغ یکی از عوامل موثر بر افزایش تورم

آقایان مهدی صادقی شاهدانی رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق، علیرضا شکیبایی استاد دانشگاه کرمان و محسن طباطبایی مزدآبادی کارشناس اقتصادی به بررسی نظام بانکی، نرخ سود، نرخ بهره بانکی، گردش پول و مفهوم پول داغ پرداختند.

آقای علیرضا شکیبایی استاد دانشکاه کرمان در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: ریشه اصلی تورم که در دیدگاه تمام کارشناسان یکسان است نقدینگی و رشد بسیار بالای آن در اقتصاد ایران است. از سایر عوامل تاثیرگذار بر تورم می توان به عنوان عوامل دست دوم یا معلول یاد کرد. به طور کلی دولت باید روی رشد نقدینگی در کشور تمرکز باشد. از طرف دیگر دولت باید به مسئله کسری بودجه هم دقت کند. سیاست های پولی بانکی مرکزی و سیستم بانکی کشور باید مشخص باشد.

ایشان گفت: دولت باید انضباط مالی و کسری بودجه را جزو سیاست های خود قرار داده و به آن پایبند باشد. اگر ما مطمعن باشیم بودجه دولت دچار کسری نیست و از بانک مرکزی استقراض نمی شود، دولت می تواند روی سیستم پولی و بانک مرکزی تمرکز کند چون سیاست پولی مناسب می تواند رشد تقدینگی را کنترل کند. 

ایشان ادامه داد: محدود کردن اضافه برداشت بانک ها از بانک مرکزی و کفایت سرمایه سیستم بانکی دو عامل مهم هستند چون سرمایه ها بر اساس اصول بانکی کفایت لازم را ندارند و از طرف دیگر  نرخ ذخیره قانونی به حدی که بتواند رشد نقدینگی را کنترل کند بالا نیست. نرخ خود بهره و سود بانکی از همه این عوامل مهمتر است. از اواسط سال ۹۶ به بعد نرخ بهره واقعی کم کم منفی شد. نرخ بهره واقعی شامل نرخ بهره اصلی و نرخ تورم است.

شکیبایی گفت: وقتی نرخ تورم افزایش می یابد نرخ بهره واقعی منفی می شود‌ این مسئله موجب بی ثباتی اقتصادی برای بسیاری از بنگاه ها شده به طوری که هیچکس تمایل ندارد پول داغ را نگهداری کند و همه تمایل دارند آن را خرج کنند. متاسفانه در اقتصاد فعلی به دلیل سرعت گردش پول، نرخ واقعی بهره منفی بالا رفته و رشد نقدینگی دو چندان شده است. به دلیل کاهش ارزش پول هیچکس تمایل به نگهداری اصطلاحا پول داغ ندارد.

این استاد دانشگاه گفت: ما می دانیم که نرخ بهره واقعی در اقتصاد ایران منفی است و همین امر در طرف عرضه و مشکلات آن نابسامانی ایجاد می کند که تغییرات آن بلند مدت است. یکی دیگر از مشکلات ما کاهش نرخ تشکیل سرمایه ناخالص در کشور است که در دو سال گذشته نسبت به کاهش تولید و کاهش عرضه روند کاهشی داشته است. به وقتی نرخ بهره منفی می شود بابد نرخ تشکیل سرمایه افزایش یابد تا به دنبال آن عرضه و تولید هم روند افزایشی داشته باشند ولی این رویه در کشور ما برعکس شده چون انقدر نرخ بهره منفی است که پول داغ شده و هیچکس تمایل به انجام سرمایه گذاری بلند مدت و میان مدت ندارد.

وی ادامه داد: با این روند افراد با روی آوردن به سوداگری و دلالی های زودبازده سعی می کنند سرمایه خود را حفظ کنند. بنده علی رغم این که خودم طرفدار کاهش نرخ بهره بوده ام تا تولید و تقاضا افزایش یابد ولی با وجود فاصله بسیار زیاد بین ۱۸ درصد نرخ سود بانکی تا تورم ۵۰ درصد فقط شاهد افزایش ۳۰ درصدی نرخ نقدینگی بوده ام. این عامل باعث به هم خوردگی همه بازار و سرگردان شدن سرمایه ها می شود و یکی از دلایل کاهش تولید است.

وی گفت: چون با این روند بازار از آینده خود خبر ندارد و نمی داند بابد چه کاری انجام دهد. بنده بر افزایش نرخ اصلی بهره تاکید ندارم بلکه فقط خواستم مسئولین بدانند در حال حاضر این نرخ منفی است. از طرف دیگر پول داغ میزان گردش پول در کشور را بالا برده است. به طوری که وقتی پول وارد حساب معامله گران می شود در عرض چند ثانیه انتقال پیدا کرده و یک معامله جدید انجام می شود. دولت به این مسئله کمتر توجه کرده و فقط بر روند رشد نقدینگی تمرکز دارد.

آقای مهدی صادقی شاهدانی رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: در تورم هم عوامل طرف عرضه و هم عوامل طرف تقاضا دخیل هستند. در دوران هایی که کشور تورم شدید را تجربه کرد عوامل طرف عرضه نقش پررنگی داشتند. از طرف دیگر هرگاه هزینه های تولید افزایش یابد تولید کننده این هزینه های فزاینده را روی کالا کشیده و از آن طرف این قضیه به سطح عمومی قیمت ها انتقال می یابد.

وی ادامه داد: به طور کلی در دوره هایی که کشور شاهد تورم جهنده بود ، عوامل طرف تولید و عرضه کمتر مورد توجه قرار داشتند و سیاست گذاران توجه زیادی به این عوامل نداشتند. معمولا در طرف عرضه موضوع هزینه های مرتبط با نهاده ها از اهمیت بسزایی برخوردار است. چون وقتی نهاده ها را با قیمت یارانه ای و با ارز یارانه ای تهیه می کردیم بخشی از هزینه ها توسط ارز یارانه ای جبران می شد اما با شاهد بودیم با افزایش نرخ ارز که از آن به عنوان تورم وارداتی یاد می کنیم، بلافاصله با یک تاخیر کوتاه به نهاده های وارداتی انتقال پیدا کرده و این نهاده ها گران می شدند.

ایشان افزود: دو اتفاق در اینجا حادث می شد. اول این که هزینه های تولید افزایش یافته و تولیدکننده نمی توانست با قیمت قبلی هزینه های خود را پوشش دهد. دوم این که در شرایطی که هزینه ها و نهاده ها دچار پرش قیمتی می شوند عرضه هم کاهش می یابد. طبیعی است در جایی که عوامل ناشی از هزینه وجود دارد، کمبود عرضه ایجاد می شود و با افزایش تقاضا روبرو هستیم. این افزایش تقاضا باعث می شود جریان تورمی داشته باشیم.

صادقی شاهدانی گفت: در دسته بندی مربوط به عرضه و تولید، مقیاس تولید هم از اهمیت زیادی برخوردار است. عرضه کنندگان به دلایل مختلف با تمام ظرفیت خود به تولید اشتغال ندارند. جتی ما تولیدکنندگانی داریم که در حال حاضر با ۵۰ درصد زیر ظرفیت اصلی مشغول به کار هستند. وقتی مقیاس تولید کاهش می یابد هزینه های ثابت بین مقادیر کمتری از تولید و هزینه های آن سرشکن خواهد شد. ما نمی توانیم عوامل مرتبط با تقاضا را دستکاری کنیم چون ممکن است سیاست های ما پاسخگو نباشد اما در عوامل مرتبط با عرضه خصوصا مقیاس تولید می توان اقدامات زیادی انجام داد.

ایشان گفت: وقتی یک کارخانه ظرفیت ۱۰۰۰ واحدی دارد ولی با ۵۰۰ واحد تولید می کند هزینه های تولید افزایش می یابد. اینجاست که متوجه می شویم کالایی که به قیمت الف ریال تولید شده به قیمت دو الف یا حتی بیشتر برای تولید کننده تمام می شود. بنابراین مقیاس تولید از جمله عواملی است که باعث می شود تولیدکننده هزینه های تولید را افزایش دهد.

وی افزود: برای مهار تورم باید ببینیم در چه نظام اقتصادی قرار داریم. به عنوان مثال وقتی بازار کامل باشد اضافه تقاضا هم وجود ندارد بنابراین همه چیز روند طبیعی خود را طی خواهد کرد. در چنین بازاری  تولیدکنندگان می توانند برای تامین مالی از ابزارهای مالی مختلف در فرآیندهای مربوط به سرمایه گذاری و تهیه مواد اولیه استفاده کنند. یک راهکار برای مهار تورم این است که نرخ بهره به شکل واقعی تعریف شود. نرخ بهره بانکی باید بالای ۴۰ درصد باشد.

آقای محسن طباطبایی مزد آبادی کارشناس اقتصادی در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: از بعد نظام بانکی باید بپذیریم که بانک ها ماهانه حدود ۳۱ هزار میلیارد تومان نقدینگی تولید و در کشور توزیع می کنند. خروجی نرخ بهره های بانکی و ارائه سود بانکی به مشتریان باعث ایجاد سرمایه های سرگردان شده که می تواند بازار را به هم بریزد. این سرمایه های سرگردان خود به خود وارد معاملات سوداگرانه می شود. 

وی ادامه داد: بنابراین نظام بانکی به ناچار خودش از جمله عوامل موثر بر جهش تورم در کشور است چون هم منابع دارد و هم ماهانه حجم زیادی پول به بازار تزریق می کند. از طرف دیگر ارز خارجی هم از طریق دارایی های خارجی وارد شده و پای مردم به معاملات دلالی و سوداگری باز می شود. تمام این عوامل بر تورم تاثیرگذار است. حتی مالیات هم می تواند در این روند نقش داشته باشد.

ایشان افزود: امسال میزان فرارهای مالیاتی بین ۳۰ تا ۲۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. این مسئله نشان دهنده این است که منابع سرگردان مردم به شاخص هایی اختصاص می یابد که خودش جزو عوامل موثر در تورم است. از سال ۸۰ بحث سامانه جامع مالیاتی در کشور شکل گرفت ولی تا دو سال قبل این سیستم در بهترین حالت الکترونیک شده است به همین دلیل فرارهای مالیاتی هنوز وجود دارد. بیست سال از زمان اجرایی شدن این طرح گذشته ولی توفیقی نداشته است.

طباطبایی مزدآبادی گفت: در حقیقت بهره بانکی موضوعی است که در کشور ما قابل اصلاح نیست. نرخ تورم کنونی کشور بین ۵۲ تا ۵۳ درصد و سود بانکی ۱۸ درصد است. هزینه تمام شده پول برای بانک ۳۰ درصد است. فاصله معنا داری بین سودی که بانک ها توزیع می کنند و تورم وجود دارد. چون بانک ها نمی توانند سالم کار کنند از روش های جایگزین استفاده می کنند. به عنوان مثال منابع خود را به سمت بنگاه داری هدایت می کنند. به طور کلی بین منابع و مصارف بانک ها هیچ ارتباطی وجود ندارد.

این اقتصاددان گفت: بانک ها به جای دادن تسهیلات خرد، تسهیلات کلان به مشتریان خود می دهند یا صورت های خود را سودآور نشان می دهند. انضباط در بانک ها موضوع مهمی است که تا به حال در نظام بانکی جدی گرفته نشده است. از طرفی نرخ بهره را هم نمی توان ملاک قرار داد. درآمد نفتی خودش تورم زاست چون ارزی که وارد کشور می شود مستقیم به سمت دولت می رود. همین ارز اگر در دست بخش خصوصی قرار بگیرد باعث رونق تولید خواهد بود. ولی با قرار گرفتن این ارز در اختیار دولت سیاست گذاری ها به سمت اقتصاد دستوری و اقتصاد سیاسی پیش می رود. 

وی افزود: بیش از این که روی خود بهره بحث کنیم باید روی نوع استفاده از تسهیلات در محل های مرتبط با خودش تمرکز کرد. در بسیاری از مواقع تسهیلات ارائه شده از طرف بانک ها در محل دیگری استفاده شده است. اکثر این تسهیلات وارد سودآوری شده است. اگر میزان بهره بانکی همخوانی داشته باشد این مشکلات ایجاد نمی شود. سازوکار جمع آوری منابع مردم توسط بانک ها مسئله مهمی است. بانک ها می توانند به جای دادن سود خدمات و اولویت هایی برای مشتریان در نظر بگیرند تا مردم به جای این که چشم به پرداخت ماهیانه سود بانکی داشته باشند از بانک ها خدماتی در زمینه خودرو، بیمه، مسکن و... بگیرند. حتی بانک ها می توانند سرمایه مردم را به سمت بازار سرمایه هدایت کنند.

کلیدواژه‌ها

مطالب بیشتر از «گفتگوی روز»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

آخرین خبرها