قیمت گذاری آب، راه حل مصرف بی رویه | شبکه تلویزیونی ایران ‌کالا

قیمت گذاری آب، راه حل مصرف بی رویه

  • چهارشنبه 10 آذر 1400 23:53
  • شناسه 78373
قیمت گذاری آب، راه حل مصرف بی رویه

آقایان سید مجتبی مجاوریان استاد دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ناصر یارمحمدیان استاد دانشگاه اصفهان و خانم سمیه رفیعی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس به معرفی راهکارهایی برای اصلاح الگوی مصرف آب و جلوگیری از هدر رفت منابع آبی کشور پرداختند.

آقای سید مجتبی مجاوریان استاد دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: مشکلات آب در کشور از شکل اقتصادی خارج شده و تبدیل به مسائل امنیتی و سیاسی شده و به شرایط سقوط رسیده است. بخش بزرگی از مشکل آب مربوط به مدیریت منابع آبی در بخش عرضه و تقاضاست. همچنین تغییرات اقلیمی برای کشور بسیار حائز اهمیت است. ایران در منطقه خشکی قرار گرفته و میزان بارندگی در آن یک سوم جهان است. توزیع نامناسب بارندگی در کشور باعث شده برخی مناطق حدود ۵۰ میلیمتر در سال بارندگی داشته باشند. بیشتر کشت کشاورزی در تابستان، نیازمند آب است ولی میزان بارش در این فصل مناسب نیست، در عوض میزان بارش در زمان خواب گیاهان زیاد است. پوشش گیاهی کم و میزان تبخیر از منابع آبی زیاد است.

وی ادامه داد: مشکل دیگر مدیریت منابع آبی است. طبق آمار میزان بارش نسبت به ۵۰ سال اخیر حدود ۴۰ میلیمتر کاهش داشته ولی تمام بحران بی آبی کشور مربوط به کم آبی نیست. مدیریت غلط باعث شده سطح زیر کشت محصولات کشاورزی در طی سالیان افزایش یابد. در سال ۵۸، میزان اراضی کشاورزی ۱۱/۲ میلیون هکتار بوده و این عدد در سال ۹۸ به ۱۲/۱ میلیون هکتار رسیده است. طی این روند رو به رشد، سطح زیر کشت محصولات آب بر بیشتر شده که در سال ۵۸ این میزان ۴۰ درصد کمتر از مقدار حال حاضر بود. در سال ۹۸، ۵۰ درصد از سطح زیر کشت مربوط به محصولات آبی و مابقی کشت به صورت دیم بوده است یعنی ۶/۳ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی مربوط به محصولات آب بر بوده است. کشاورزان به دلیل سوددهی و درآمد بیشتر و بازدهی بالاتر به سمت کشت محصولات پرآب بر مثل برنج روی آورده اند. 

وی افزود: راندمان آبی که از پشت سد رها می شود تا آبی که مورد استفاده گیاه قرار می گیرد حدود ۴۰ درصد است و مابقی آب از دسترس گیاه خارج می شود. تبخیر آب به صورت طبیعی با کاهش جنگل ها و مراتع افزایش می یابد. جنگل ها و مراتع به طور طبیعی مخزن آب هستند. انتقال آب بین حوزه ای هم یکی از مسائلی است که به بحران بی آبی دامن زده لست. انتقال آب برای مصارفی مثل شرب واجب است اما برای کشاورزی و صنعت مناسب نیست. دولت نباید آب را از منطقه ای که به طور ذاتی و طبیعی با منابع آبی زیاد سازگاری پیدا کرده به مناطق کم آب انتقال دهد چون پوشش گیاهی منطقه پرآب را از بین می برد و در منطقه کم آب مشکلی را حل نمی کند.

مجاوریان گفت: با افزایش جمعیت استفاده از آب هم افزایش می یابد در صورتی که منابع آبی تجدیدپذیر نیستند. اهمیت جانمایی صحیح برای صنایع پرآب بر مثل فولاد و پتروشیمی باعث می شود که آن ها را در کنار دریا مستقر کنیم. کشورمان در توزیع آب دچار مشکل است و انتقال آب از یک حوزه به حوزه دیگر این مشکلات را تشدید کرده است. انتقال آب به مناطق خشک باعث رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای آب و اشتغال خواهد شد بنابراین انتقال آب به مناطق خشک باید متوقف شود.

وی در مورد قیمت آب گفت: چون قیمت آب ارزان است و هزینه کمی دارد در مصرف آن صرفه جویی نمی شود به همین دلیل کشاورزان به کشت محصولات پرآب بر مبادرت می کنند. در بخش صنعت و شرب هم استفاده آب الگوی بهینه ای ندارد. باید برای آب کشاورزی کنتور نصب شود و آب به صورت حجمی به کشاورز تحویل داده شود. دولت باید آب را قیمت گذاری کند تا از مصرف بی رویه آن جلوگیری کند. تعیین قیمت آب باید با در نظر گرفتن موارد صحیح محاسبه شود. قیمت آب با توجه به قیمت تمام شده آن، هزینه فرصت و وضعیت حیات شاید به بیش از ده برابر فعلی برسد. بخش کشاورزی و صنعت توان پرداخت این قیمت را ندارند. مسائل مربوط به آب در کشور نباید سیاسی و منطقه ای شود بلکه باید نگاه ملی به آن داشته باشیم.

آقای ناصر یارمحمدیان استاد دانشگاه اصفهان در مورد مشکلات آب گفت: در کشور ما به جنبه های اقتصادی مدیریت آب کمتر توجه می شود. مشکل اصلی که شاید در همه جای دنیا مطرح باشد موضوع توزیع منابع آبی است. در کشور توزیع منابع آبی به لحاظ جغرافیایی و علمی متوازن نیست و در بخش هایی از مناطق جغرافیایی مازاد منابع آب هم وجود دارد مثلا سیل و طوفان و طغیان رودخانه ها در این مناطق تاثیر دارند. مدیریت منابع آب شامل جنبه های اقتصادی نیز هست. ما در کشوری هستیم که بخش عمده ای از مناطق آن با کمبود عرضه و مازاد تقاضا برای آب روبروست. میزان تقاضا وابسته به عواملی چون سبک زندگی، سبک فعالیت اقتصادی و کشاورزی و... می باشد. 

وی ادامه داد: با توجه به منابع آبی محدودی که در اختیار داریم قیمت آب همواره کمتر از قیمت عادی و ذاتی در اختیار مصرف کننده قرار می گیرد. هر محصولی که با این رویه در اختیار مصرف کننده قرار بگیرد به طور غیر بهینه هم مصرف خواهد شد. عدم وجود بازار آب، مکان یابی درست برای صنایع و کشت محصولات کشاورزی پرآب بر باعث شده آب بیش از حد نیاز مصرف شود. قیمت گذاری آب باید برای مصارف مختلف از جمله کشاورزی، صنعتی و خانگی انجام شود. در مصارف خانگی قیمت هرمتر مکعب آبی که از مصرف کننده اخذ می شود یک دوم هزینه تمام شده آبی است که به دست مصرف کننده می رسد. در هر مترمکعب نیمی از حجم مصرف شده در قالب یارانه از طرف دولت پرداخت می شود پس مصرف کننده بر اساس قیمت واقعی هزینه آب پرداخت نمی کند.

این استاد دانشگاه گفت: مدیریت بازار آب در حوزه کشاورزی هم اجرا نمی شود البته در برخی مناطق به صورت سنتی حق آب وجود دارد. در حقیقت کشور به لحاظ کمی با مشکل آب روبرو نیست بلکه مشکل در توزیع آن است. سرمایه گذاری بخش خصوصی برای آب در مناطقی انجام می شود که قابلیت بازگشت سرمایه وجود داشته باشد. سه سال است که در تبصره ۱۴ قانون برنامه و بودجه طبق دستور رهبری میلیاردها دلار صرف مهار آب های مرزی می شود. طبق مفاد این تبصره قرار بوده برای بخش های کشاورزی اعتباراتی در نظر گرفته شود و چاه های غیر مجاز کور شوند اما هیچ کدام انجام نشده است.

خانم سمیه رفیعی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در برنامه چشم انداز گفت: هفته جاری جلسه ای با حضور وزیر نیرو، مرکز تحقیقات آب، مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری، سازمان محیط زیست و کلیه ارگان هایی که در حوزه آب فعالیت داشتند برگذار شد. در این جلسه نمایندگان حوزه هایی که دچار بی آبی شده اند هم حضور داشتند. در این جلسه به بررسی مشکلات آب کشور و راهکارهایی برای رفع آن پرداخته شد.

وی ادامه داد: باید توجه داشته باشیم بی آبی حال حاضر یک پدیده نیست بلکه روند طولانی است که با سیاست گذاری و برنامه ریزی های غلط به این جا رسیده است و در عملیات بودجه ای کشور باید راهکارهای بلند مدت در نظر گرفته شود. امروزه افزایش جمعیت و تغییرات آب و هوا و طرح های اقتصادی کلان که ناپایدار هستند باعث شده تا تقاضا برای آب افزایش یابد. متاسفانه ارزش گذاریی برای منابع طبیعی وزیست محیطی در کشور وجود ندارد و هیچ ارزش افزوده ای برای آن در نظر گرفته نمی شود. دولت در زمان استقرار صنایع در فلات مرکزی میزان انرژی مصرفی و بهای حقیقی آب را محاسبه نکرده است بنابراین دولت برای مهار بی آبی چاره ای جز اجرای آمایش سرزمینی در کشور ندارد.

رفیعی گفت: در هنگام بودجه ریزی کسانی که قدرت بیشتری دارند بودجه را به سمت منطقه یا دستگاه خود می برند و صنایعی در منطقه ایجاد می کنند که با اکوسیستم تناسبی ندارد. این افراد به خیال خود برای دوره های میان مدت اشتغالزایی ناپایدار ایجاد می کنند. در این شرایط مجلس هم مقصر است و باید برای اجرای این طرح ها از سوابق گذشته هم استفاده کند. دولت می تواند با استفاده از دیدگاه های کارشناسان و محققین مجرب این حوزه مشکلات را برطرف کند. 

عضو کمیسیون کشاورزی مجلس گفت: وزارت جهاد کشاورزی مطالعات  خوبی در مورد آب انجام داده و از افراد توانا در این حوزه دعوت کرده تا فارغ از نگاه های منطقه ای، به ریشه یابی عوامل بپردازند. در حال حاضر یکی از دغدغه ای مشترک بین دولت و مجلس مبحث آمایش سرزمینی است و امیدواریم بتوانیم آن را به مرحله عملیاتی برسانیم.

کلیدواژه‌ها

مطالب مرتبط

مطالب بیشتر از «گفتگوی روز»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

آخرین خبرها