بحران آب در کشور، بایدها و نبایدها | شبکه تلویزیونی ایران ‌کالا

بحران آب در کشور، بایدها و نبایدها

  • پنجشنبه 11 آذر 1400 23:52
  • شناسه 78398
بحران آب در کشور، بایدها و نبایدها

آقایان احد آزادی خواه سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، مرتضی تهامی پور استاد دانشگاه شهید بهشتی و رحمان خوش اخلاق استاد دانشگاه اصفهان مشکلات آب استان اصفهان و راهکارهای خروج از این بحران را در برنامه چشم انداز بررسی کردند.

آقای مرتضی تهامی پور استاد دانشگاه شهید بهشتی در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: دلایل مختلفی برای مشکلات آب وجود داشته که کشور به وضعیت فعلی رسیده است. یکی از مهمترین دلایل، نوع روند توسعه کشور است. فشار و تاکید زیاد روی توسعه کشاورزی و مکان یابی نامناسب صنایع و معادن در این روند بسیار مهم بوده است. در کنار افزایش توسعه، اشتغال زایی و ایجاد مکان هایی که نیازمند آب هستند هم بر میزان مصرف آب تاثیر گذاشته است. البته تغییرات اقلیم و خشکسالی فزاینده هم بی آبی را تشدید کرده است. از طرفی قرار گرفتن کشور در شرایط سختی مثل جنگ و تحریم های اقتصادی باعث شده میزان توسعه و اشتغال زایی روستایی در بیشتر مناطق کشور افزایش پیدا کرده و دولت متناسب با این وضعیت شغل های ارزان قیمت مبتنی بر آب در کشور ایجاد کرده است. نتیجه ایجاد این مشاغل افزایش آلودگی، تخریب جنگل ها و مراتع و .. بوده که خارج از تحمل محیط زیست کشور است. افزایش میزان نرخ استفاده از آب و بحران های داخلی و بین المللی ایران را در صدر کشورهای دچار بحران آب قرار داده است. کشور باید بسیاری از منابع تجدیدناپذیر آب را به صورت ذخایری برای آیندگان حفظ می کرد ولی در حال حاضر میزان مصرف آب در کشور به گونه ای است که استفاده از منابع تجدید ناپذیری مثل آب های زیرزمینی هم آغاز شده است.

وی افزود: دولت باید با استفاده از ابزارهای سخت، ناترازی آب را کنترل کرده و حاشیه امنی برای منابع آبی کشور ایجاد کند. بعضا صحبت هایی که در مورد کم آبی در کشور مطرح می شود کارشناسی نشده اند یکی از این موارد، میزان راندمان آبیاری در بخش کشاورزی است. این راندمان در سطح مزارع ۳۰ درصد است اما در حوزه آبریز، آب مصرفی به چرخه طبیعت بازمی گردد و راندمان در سطح حوزه آبریز به ۸۰ درصد هم می رسد. باید توجه داشته باشیم که بحران آب منطقه ای است، مثلا مشکل بی آبی استان اصفهان به استان گلستان ربطی ندارد. در مناطق مختلف، شدت و ضعف ناترازی آب متفاوت است. آب هم انواع مختلفی دارد و غالبا بحران آب در دنیا مربوط به آب شیرین است و به آب های صنعتی، کشاورزی و... ارتباطی ندارد. 

تهامی پور گفت: آب پویا و پیش بینی ناپذیر است و نمی توان از میزان بارش ها و مکان بارش اصلاعات دقیقی کسب کرد. با افزایش سطح آگاهی و تکنولوژی، کشور به سمت اصلاح قیمت ها و بهینه کردن مصرف آب و بالا بردن میزان بهره وری پیش رفته است.  قیمت گذاری به عنوان ابزاری که در شرایط خاص کارایی دارد مشکل ناترازی منابع و مصارف آب در کشور را حل نمی کند. دولت های گذشته برای حل مشکل بی آبی به حفر چاه، سدسازی و انتقال آب از یک حوزه به حوزه دیگر و شیرین سازی آب روی آوردند و این طرح ها تا حدی توانست مشکل بی آبی را مرتفع کند اما فاصله داشتن شهرهای دچار بحران و هزینه بر بودن طرح های انتقال آب باعث شد این طرح ها ماندگار نباشد. طرح انتقال آب به دلیل برهم زدن اکوسیستم به محیط زیست آسیب می زند و مقرون به صرفه نیست.  

این استاد دانشگاه گفت: تفاوت در  مصرف آب هم وجود دارد. در سمت تقاضا، مصارف آب در کشاورزی، صنعت، آب شرب و محیط زیست و.. هر یک سیاست های خاص خود را دارد وبا یک نسخه یکسان مثل قیمت گذاری موفقیت چندانی حاصل نمی شود. در دو دهه اخیر طرح قیمت گذاری آب به دلیل ابعاد اجتماعی، کشاورزی و مسائل شهری با مقاومت روبرو شده است. حتی افزایش قیمت کمی هم که در این اواخر در میزان قیمت آب ایجاد شده مشکلی را حل نکرد و مصرف کنندگان خود را با این قیمت تطبیق دادند و عملا بی تاثیر بود.

وی ادامه داد: هر تغییری که در فرآیند تولید ایجاد شده و باعث مصرف بهینه آب شود بهره وری را افزایش می دهد. تغییر شیوه های کشت و آبیاری، کاهش محصولات پر آب بر، کاهش ضایعات کشاورزی و.‌‌.. مسائلی هستند که در بهره وری اهمیت دارند. سیاست تجارت آب مجازی باید در کشاورزی در نظر گرفته شود چون این سیاست بر ضد تولیدات کشاورزی نیست. این سیاست صرفا ابزاری است که می تواند تا حدود ۲۰ درصد مصرف آب را مدیریت کند و بر اساس آن میزان ارزش افزوده کاهش نخواهد یافت. اصلاح یارانه های کشاورزی در بخش برق از اصلاح یارانه آب واجب تر است. قیمت گذاری برای مصارف آب صنعتی هم یکی دیگر از راه های مدیریت مصرف آب است.

آقای احد آزادی خواه سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس در مورد برگزاری جلسات این مجمع پیرو مسائل بی آبی در برخی از استان ها گفت: با توجه به اتفاقات اخیر در استان اصفهان، جلسه ای در روز سه شنبه با حضور وزرای جهاد کشاورزی، محیط زیست و صنعت برگذار شد که در آن به بررسی مشکلات استان اصفهان و برخی از استان ها که دچار بحران هستند پرداخته شد.

وی ادامه داد: مشکلات به وجود آمده در این حوزه ها متاثر از سوء تدبیر در مصرف منابع آبی در گذشته است. همچنین صدور مجوز برای برخی از سرمایه گذاری های صنعتی که مکان یابی مناسبی نداشتند هم مشکلات را تشدید کرده چون این صنایع نیازمند آب هستند. منابع آبی باید بر اساس اولویت مطالبات و شرایط اقلیم مناطق تقسیم و توزیع شود. صنایع سنگین ایجاد شده قابلیت تغییر مکان یا تعطیلی ندارد و نمی توان به آن ها آب نداد و باید برای این مسئله فکری کرد.

آزادی خواه گفت: با بحران های ایجاد شده، از این به بعد باید با تدبیر بیشتری به استفاده از منابع آبی بپردازیم. کشت محصولات پر آب بر مثل هندوانه و گوجه فرنگی و صادرات آن با کمبود منابع آبی کشور در تعارض است. وزارت جهادکشاورزی، سیاست ًکشاورزی قرار دادی را در اولویت قرار داده و در حال حاضر این سیاست در حال اجراست. به این ترتیب هر کشاورزی می داند که چه محصولی بر اساس میزان آب کشت کند. اصلاح آبیاری سنتی و تبدیل آن به آبیاری مدرن و اصلاح الگوی کشت در کشاورزی می تواند بر میزان مصرف آب تاثیرگذار باشد. 

سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس گفت: افرادی که در دولت های گذشته برای احداث صنایع پر آب بری مثل فولاد مجوز صادر کرده اند این صنایع را در مکان هایی ایجاد کردند که آب برای مصارف کشاورزی هم در اختیار نداشتند. باید توجه داشته باشیم  سرانه بارش سالیانه نیاز کشور به آب را تامین می کند و آب به اندازه مصرف جمعیت وجود دارد اما مدیریت منابع آب در کشور وجود ندارد. برای مصارف صنعت، کشاورزی و مصارف خانگی باید به نحوی برنامه ریزی کنیم که به منابع آبی زیرزمینی لطمه ای وارد نشود. در مناطقی که کشت برنج در حال حاضر ممنوع است در گذشته نیز ممنوع بوده و اجازه کشت به کشاورزان داده نمی شده است. حال حاضر کشت برنج در مناطق ممنوع، همواره  و مجلس و کمیسیون کشاورزی قانونی برای رفع این ممنوعیت در نطر نگرفته اند.

آقای رحمان خوش اخلاق استاد دانشگاه اصفهان در گفتگو با برنامه چشم انداز گفت: آب به عنوان یک کالا در اقتصاد مطرح است که از دو جنبه عمومی و خصوصی برخوردار است. مثلا آب مصرفی برای بخش کشاورزی خصوصی و آبی که در رودخانه زاینده رود جریان دارد عمومی است. مشکل بی آبی همیشه در کشور وجود داشته و از زمان شیخ بهایی با در نظر گرفتن حق آب برای برخی مناطق حل وفصل می شده است. گذشتگان ما در حوزه زاینده رود دموکراتیک ترین نهادها برای استفاده از آب را ایجاد کردند ولی در حال حاضر هرگاه دولت حتی به صورت محدود در طرح های آب کشور مشارکت کرده، مشکلات را تشدید کرده است. 

وی ادامه داد: چون کل سیستم اداری کشور تحت نظر دولت است بنابراین خود دولت ریشه اصلی مشکلات در زمینه بی آبی است. از نظر اقتصادی در همه زمینه های تولید اب محور عمل کردیم. در وضعیت فعلی با نامشخص بودن حقوق مالکیت و گرفتن حق آب از کشاورزان توسط دولت بعید است بتوانیم مشکل را در استان برطرف کنیم.

وی ادامه داد: تمام محاسبات انجام شده برای بهره وری آب و روش های ذکر شده برای جلوگیری از هدر رفتن آن قابل انجام نیست مثلا برای حق آب نمی توان بازار درست کرد. اگر ارزش درستی برای حق آب در نظر گرفته شده و قیمت آن تعیین شود کشاورزان می توانند در بازار عرضه انجام دهند.

خوش اخلاق گفت: مسئله کشور اقتصاد منابع است نه اقتصاد تولیدات کشاورزی. قیمت گذاری آب یعنی کالای آب به عنوان سهام مورد ارزیابی بازار قرار بگیرد و دولت می تواند با اصلاحات آب منطقه ای و بخش عمومی به عنوان مالک خصوصی مطرح شود. آب های زیر زمینی دارای پدیده اشتراکات است و کالای عمومی در نظر گرفته می شود بنابراین هر شخصی که از آن استفاده می کند شخصی بوده و جنبه عمومی ان در نظر گرفته نمی شود. انتقال آب فرآیند هزینه بری است که به اکوسیستم آسیب می رساند و با انجام آن برخی از ساختارها رو به زوال خواهند رفت.

کلیدواژه‌ها

مطالب مرتبط

مطالب بیشتر از «گفتگوی روز»

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر «» می‌باشید.

نظرات بینندگان

جدید ترین برنامه ها

آخرین خبرها